Güneşin zararlı ışınlarından mümkün olduğunca korunmamız gerektiğini belirten OMÜ Tıp Fakültesi Dermatoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tayyar Cantürk, cilt sağlığı için bilinçli davranılması gerektiğini dile getirdi. Güneşin dik olduğu zamanlarda makyajla dışarı çıkıldığında ciltte kalıcı lekeler oluşabileceğini kaydeden Prof. Dr. Cantürk, “Sıcak havalarda derideki nem oranı arttığı için deride isilik, kızarıklık meydana gelir. Sıcak alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Uzun bir süre güneşte kalındığında makyaj malzemeleri istenmeyen lekelere neden olur. Bu nedenle mümkün olduğu kadar az makyaj kullanılmalıdır” diye konuştu. Prof. Dr. Tayyar Cantürk, aşırı makyaj kullanmanın yağ bezelerini kapatarak sivilcelere ve siyah noktalara neden olabileceğini söyledi.

Prof. Dr. Cantürk, ayrıca, güneşin deri kanserlerine neden olabileceğini de vurgulayarak uyarılarda bulundu. Prof. Dr. Tayyar Cantürk, “Güneş açık tenli kişileri daha çok etkiliyor. Deride hasar olabilir. Hem benlerin büyümesine hem de yeni kahverengi çillerin oluşmasına neden olur. Ayrıca ileri yaştaki kişilerde deri kanserinin artmasına neden olabilir. Güneşte fazla kalmamak lazım. Koruyucu kremler kullanmak gerekir. Özellikle açık tenli olan kişiler biraz daha dikkat etmeli” diye konuştu.

Sivilce nasıl oluşur?

Bazı kişilerin cildinde yağ bezi sayısı fazladır. Yağ bezlerinin aşırı çalışması ile gözenek tıkanır ve içeride biriken yağ parçalanarak yağ asitlerine dönüşür. Yağ asitleri cildi tahriş eder ve iltihap oluşmasına neden olur.

Her yaş grubunda oluşan sivilcelerin oluşma şekli aynı mıdır?

Her yaş grubunda sivilcelerin oluşma nedeni farklıdır. 14-15 yaşlarında ergenlik dönemi başlar. Hızlı büyüme döneminde yağ bezleri de hızlı çalışır. 30-35 yaş sonrası stres, hormonal düzensizlik veya cilde uygun olmayan ürünler kullanma sonucu sivilce olur.

20 yaş üstünde sivilceler varsa veya ergenlikten sonra bir azalma olmadıysa nelerden şüphelenmek gerekir?

Eğer 20 yaşından sonra sivilceler varsa veya ergenlik sivilcesi azalmadıysa, özellikle bayanlarda hormonal tetkikler yapılmalıdır.

Sorun hormonalse nasıl bir tedavi süreci izleniyor?

Sorun hormonlardan kaynaklanıyorsa tetkikler ile hangi organ sebep oluyor tespit edilmelidir. Genç kızlarda yumurtalık kisti en sık rastladığımız nedendir. Ayrıca böbreküstü bezleri hızlı çalışıyor olabilir. Daha az neden olarak süt hormonu (prolaktin) salgısı fazla olabilir veya tiroid bezi fazla çalışıyor olabilir. İlaç tedavisi, hedef organa göre yapılır.

Hormonal nedenlerin tedavi süresi en az bir yıldır. Düzenli aralıklarla tetkikleri yapılıp tedavi takip edilir.

Strese veya cildin iyi temizlenmemesine bağlı oluşan sivilcelerin tedavisinde ilaç kullanımı oluyor mu?

Strese veya cildin temizliğine dikkat etmemeye bağlı sivilce tedavisinde de ilaç kullanılır. Sadece kozmetik ürünleri kullanmak sivilceleri yoketmez. Mutlaka yağ bezlerine etki yapan krem şeklinde ilaç kullanılır.

Hangi tür sivilcelerde kozmetik ürünlerle düzelme öneriyorsunuz?

Önerdiğimiz kozmetikler yarı ilaç yarı kozmetik olan, eczanelerde satılan dermokozmetik diye isimlendirilen ürünlerdir. Siyah noktalar, birkaç kırmızı sivilce varsa bu ürünleri kullanmak sorunu çözebilir.

Makyajı temizlemeden yatmanın zararları neler?

Akşamları mutlaka cilde uygun bir temizleyici ile yüz yıkanmalıdır. Bütün bir günün tozu, kiri ve ölü hücreler temizlenip cildin hava alması sağlanmalı. Eğer pudra, fondöten gibi gözenekleri kapatan ürün kullanılmışsa ve bunlar temizlenmezse siyah noktalar, kapalı komedonlar, sivilceler oluşabilir. Yıllar geçince cilt yıpranır ve erken yaşlanır.

Sivilce oluşumunu engellemek için beslenme nasıl olmalı? Ne tür yiyeceklerden kaçınılmalı, neler yemeli?

Beslenmenin sivilce oluşumu ile doğrudan bağlantısı yoktur. Son yıllarda yapılan çalışmalar bu sonucu vermiştir. Tabiî ki aşırı yağlı yiyecekler (cips gibi) yenilmemelidir.

Çikolata, asitli içecekler, kuruyemişler az tüketilmelidir. A vitamini zengin gıdalar (havuç, portakal, domates gibi) alınması cilt için yararlıdır.

E vitamini açısından zengin yiyecekler tüketmek cilde faydalı olur mu?

E vitamini son yıllarda üzerinde çok durulan bir vitamin. Genel olarak beden sağlığı için çok yararlı. Sivilceler üzerine etkisi henüz tam açıklanmadı.

Sağlıklı beslenme prensibi akneli cildin tedavisinde de geçerli. Bol meyve – sebze yenmeli, tavuk – balık ağırlıklı olarak tüketilmeli. Kuruyemiş, cips, kola kullanılmamalı ya da az tüketilmeli.

‘Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation’ adlı kuruluşun uzmanları, iltihaplı yaranın sıcak olduğu prensibinden yola çıktılar. Çok ufak ısı değişimlerini dahi algılayabilen sıvı kristaller kullanılan bant, yara iyileşme sürecindeyse ve enfeksiyon oluşmadıysa mavi oluyor. Ama yara iyileşmiyorsa ve enfeksiyon söz konusu ise bant kırmızıya dönüşüyor. Bantın, özellikle bacak ülseri gibi rahatsızlıkların tedavisinde iyileşme süresini kısaltması umuluyor.

Varis bu dolaşım sistemi bozukluğunun sonucunda özellikle bacaklarda koyu renkli şişkin bir görüntüye sebep olur. Varis probleminin yol açtığı kötü görünüm yüzünden çoğu bayan soluğu varis tedavisi merkezlerinde alıyor. Fakat bu merkezlerdeki bütçe sarsan fiyat seçeneklerinden dolayı bayanlar varise bitkisel çözüm yolları arıyor.

Varis belirtileri ; bacaklarda ve ayak bileklerinde oluşan şişlikler, bacaklarda ağarlık hissetmek, damarlarda şişkinlik olarak görülür. Ayrıca deride oluşan kahverengi lekeler de dolaşım sistemi bozukluğunun sonucu olarak varis belirtileri arasında sayılabilir.

Özellikle koyu renkli, damar çıkıklıkları iyice belirginleşmiş Büyük Varisler’de doktorlar en etkili çözüm olarak varis ameliyatı öneriyor. Ameliyat sonucu oluşan ağrı ve acıdan dolayı ise varis çorabı, varis kremi gibi geçici çözümler daha çok tercih ediliyor. Fakat bu tür çözümler daha çok varis oluşumunu kısa süreli engelliyor.

Yaz aylarına girdiğimiz ve güneşi yavaşça hissetmeye başladığımız bu dönemde konunun uzmanlarına güneşin zararlarını azaltan beslenme faktörlerinin olup olmadığını sorduk. Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı, Mikro-Gen Ar-Ge Direktörü ve bitkisel ilaçlar, doğal farmasötikler ile ilgili, ülkemizdeki tek bilimsel yayın organı olan Modern Fitofarmakoterapi ve Doğal Farmasötikler isimli derginin bilim kurulu üyesi olan Dr. Özgür Göknel, güneşe karşı koruyuculuğu bulunan besinleri şöyle sıraladı:
1- Yeşil çay: Yeşil çay günümüzde kilo kaybı oluşturduğu tüm tıp otoritelerince kabul edilmiş bir besindir. Ülkemizde de çok yetişen Camelia sinensis adlı bitkinin (Çay Bitkisi ) siyahlaşmadan yani bizim tükettiğimiz siyah çaya dönüşmedenki halinin kilo kaybı oluşturmada mükemmel bir yardımcı faktördür. Ayrıca yeşil çayda güneşin zararlı ultraviyole ışınlarından cildi koruyan EGCG adında çok önemli bir doğal bileşik bulunmakta. Bu doğal bileşik, içildiğinde, hem kilo kaybı sağlarken hem de cilt için çok güçlü fotokemoprevantasyon yani ultraviyoleye bağlı kanserleşmenin önlenmesine yardımcı oluyor. Ayrıca cildin güneşe bağlı hızlı kırışmasına karşı da güçlü koruyucu etkileri bulunmakta.

Kırışıklık karşıtı güneş kremleri için tıklayın
2- Üzüm çekirdeği ekstresi: Üzüm çekirdeğinde bulunan proantosiyanidinler (diğer adı ile oligofenolik bileşikler) ciltte oluşan ultraviyole hasarının azaltılmasında çok etkili bileşiklerdir. Güneşin yol açtığı lekelenmelere karşı çok güçlü etkileri olduğu klinik araştırmalarla da gösterilmiş olan üzüm çekirdek ekstresi, ciltte oluşmuş güneş lekelerinin geçirilmesinde de etkilidir. Bunun için günde 300 miligram standardize üzüm çekirdek ekstresi günde 2 ya da 3 defa olmak üzere alınmalıdır. Özellikle zayıflama tabletlerinin ve altın çileğin öldürücü etkilerinin tartışıldığı şu günlerde, üzüm çekirdek ekstresi ile krom kullanımı kilo kaybına yardımcı olurken, kan kolesterolünün, kan lipitlerin düşürülmesine ve kan şekerinin düzenlenmesine de yardımcı oluyor.
3- Deve dikeni- Silybum marianum: Son yıllarda üzerinde çok fazla araştırma yapılan bu tıbbi bitki aslında kronik karaciğer hastalıklarının tedavisinde tüm Avrupa’da ve ülkemizde bitkisel ilaç ( Hepadrin ) olarak kullanılmakta. Ancak son yıllarda bu bitkinin içinde bulunan fito-kimyasalların, ultraviyolenin oluşturduğu cilt yaşlanmasını hafiflettiği, cilt kanseri oluşumuna karşı koyduğu, hatta ağızdan alındığında karaciğeri koruyup çalışmasını güçlendirdiği, bunu yaparken de ciltte ultraviyole koruması oluşturduğu saptandı.
4- Pycnogenol: yalı çamı olarak bilinen çam ağacının kabuklarından elde edilen standardize bir ekstre olup, hem ağızdan tablet şeklinde kullanıldığında, ultraviyoleye bağlı cilt lekelerini hafifletmekte hem de krem şeklinde cilde uygulandığında anti-aging etkileri göstermekte olduğu bilinmekte.
5- Brokoli: Son 5 yıldır besinlerin en gözdelerinden biri konumunda olan brokoli, içinde bulunan sulforofan bileşikleri temelde çok güçlü kanser koruyucu maddelerdir. Ancak 2009 yılından bu yana  yapılan araştırmalarda brokolinin besin olarak bolca tüketildiğinde ya da brokoli ekstresinin şurup ya da tablet formunda alındığında ciltte ultraviyole hasarını azalttığı saptandı. Özellikle çocukların en az 50 koruma faktörlü ve vitamin B3, Vitamin E ve Vitamin C gibi antioksidanlarca zenginleştirilmiş güneş kremlerini mutlaka kullanmaları gerekirken, aynı zamanda içinde üzüm çekirdek ekstresi ya da brokoli ekstresi bulunan çocuk gelişim şurupları da, yazın ciltlerinde oluşacak hasarları azaltabilecek gıda bileşikleridir.
6- Domates ve Likopen: Domatesin kırmızılığını veren ve çok güçlü antioksidan olan likopen, güneşin ultraviyole hasarlarını da azaltan mucizevi doğal bir beslenme faktörüdür. Kalp ve damar hastalıklarına karşı, çeşitli kanser türlerine karşı koruyucu etkileri bulunan likopen özellikle güneş kremlerinde antiaging etkisi oluşturmak için kullanılmaktadır.

7- Resveratrol: Resveratrol, günümüzde bir “doğa mucizesi” olarak tanımlanmakta. Çünkü hem moleküler araştırmalarda hem de deneysel hayvan modellerinde ömrü uzattığı gösterilen çok güçlü bir hücre koruyucu. Resveratrol, siyah üzümün kabuk kısmında bulunurken, doğada ‘Poligonum cuspidatum’ adı verilen başka bir bitkide de bulunmakta. Çok güçlü kanser önleyici özellikleri bulunan resveratrol, özellikle bazı çok özel kırışıklık önleyici güneş bakım kremlerinde de bulunmakta.
8- Soya: Soya, geleneksel Uzakdoğu mutfağının en önemli besin faktörlerinden birini oluşturuyor. Soya içinde bulunan genistein gibi doğal antioksidan, antidejeneratif fonksiyonel moleküllerin güneş hasarını azalttığı, cildin yapısını güçlendirdiği saptandı. Özellikle menopoz sonrası dönemde güneş cilde eskisinden çok daha fazla zarar vermekte. Bu nedenle menopoz sonrası dönemde yazın, içerisinde genistein bulunan ve en az 30 güneş koruma faktörü içeren güneş kremi kullanımı, cildin sağlığı için çok önemlidir.
Unutmamak gerekir ki günümüzde vücuda en çok zarar veren faktörlerin başında güneş ışığı geldiğinden, tüm yaz döneminde antioksidanlarla güçlendirilmiş güneş kremleri mutlaka kullanılması gerekmektedir.

Cildin yenilenmesine yardımcı olan, çizgileri derinliklerine kadar azaltan mucize maddeleri barındıran limon ve portakal özlerinden krem üretildi.

Doğadan elde edilen ve doğal ürün uzmanları tarafından özellikleri saptanan bazı bitkiler ve doğal ürünler, Tanrı’nın kadınlara sunduğu gençlik armağanı.

Bitkisel güzellik araştırmaları yapan Doğal Ürün Uzmanı Volkan Kurt, ”Tüm dünyada kimyasal kozmetik kullanımı azaldı. Biz de doğadaki her türlü bitkinin güzelliğe sağladığı faydalarla uğraşan bir ekip olarak, en faydalı doğal kremin hangi bitkilerden olması gerektiğini araştırdık. Portakalın içeriğinde potasyum, protein, B ve E vitaminleri bulunuyor.  Kabuğunda bulunan karoten kanı temizlediği için cilde çok yararlı. Limon ise özellikle yağlı ve bozuk ciltlerin bakımı ile akne tedavisinde kullanılıyor. Cilt yaşlanmasına karşı etkisi büyük.” diyor.

Kurt, kırışıklık giderici maddelerin biberiye özünde de bulunduğunu söylüyor. Bu bitkinin önemini ise şöyle açıklıyor: “Çünkü, biberiyenin yaprakları, eski çağlarda  yaralar ve kesiklerin giderilmesinde kullanılıyordu. Günümüzde bu bilgilerin taranması ve faydalarının ortaya çıkmasıyla, doğal bakım bir çok alanda yaygınlaştı.”

Sigara içmeye devam ederken, bu kötü alışkanlığın cildinize olan kötü etkilerini düşündünüz mü?

Sigaranın beden sağlığına zararları vurgulanır ve giderek tüm dünyada ve tabii ülkemizde de içilen yerlerle ilgili kısıtlamalara gidilirken deri hastalıkları uzmanı da deri üzerindeki kötü etkilerinden bahsetmek zorundadır.

Sigaranın yani nikotinin toksik etkisi yanması ile ilgilidir çünkü bu süreçte birçok kimyasal madde ve bileşik açığa çıkar. Kesin olarak kanser yapıcı olduğu bilinen fenol, katran, aldehidler gibi maddelerin yanında damarlar üzerinde büzüştürücü etki ve aterom plakları oluşturucu etkili maddeler, prooksidanlar veya yağ hiperplazisi yapan maddeler de ortaya çıkmaktadır.

Estetik açıdan sigara içen bir kişiye söylenebilecek en uygun cümle “cildinizin canlılığını dumanla üflüyorsunuz” olabilir. Sabah akşam kremleri, canlandırıcı onarıcı kremler, özel bakımlarla cildinin sağlığını korumaya çalışan birinin yapabileceği en büyük iyilik sigara içmeyi kesmek olmalıdır. Çünkü derimiz nikotinden nefret eder!

Sigara içen kişinin derisini hemen tanımak mümkündür ve bir dermatolog bir bakışta bunun farkına varır: “smoker face” sigara içen yüzde derinin rengi mat, grimtırak, sanki gölgelidir. Özellikle ağız çevresinde ve göz kenarlarında kırışıklıklar, yanaklarda güneşin katılımcı etkisiyle kırışıklık ve lekeler belirir. Deri kalınlaşır bununla beraber dumanın ısısı ve çıkan toksik maddeler bir yağ bezi hiperplazisini de artırır. Gözenekler genişler, sebum üretimi artar, komedonlar, mikrokistler ve özellikle kulaklar çevresi ile çene bölgesinde yağ kistlerinin oluşumu artar. Yüzde dekolte bölgesinde çok sayıda anjiom ve telanjiektaziler oluşur. Ancak zararlı etkiler deriyle sınırlı kalmaz, saçlar ve tırnaklar da etkilenir. Dökülmesi artan, kuru kırılgan saçlar yanında tırnaklarda da sararmalar meydana gelir. Dişlerde renk değişiklikleri, gingivit ve parodontit, dilde ise çok sigara içenlerde ortaya çıkan siyah kıllı dil tabir edilen kalın bir plak oluşumu görülür.

Tüm bu estetik değişiklikler yanında bazı deri hastalıkları seyrine de zararlı şiddetlendirici etkilerinden bahsedilmektedir. Sedef, atopik dermatit, bazı kontakt ekzemalar gibi yangısal dermatozlara etkisi yanında akne, hidradenit, epidermik kistlerin oluşumuna da katkıda bulunmaktadır. Ateroskleroza etkisi artık tartışılmayan sigaranın damarlar üzerindeki zararlı etkisi Raynaud ve Buerger gibi deri hastalıklarında uç bölgelerdeki dolaşımı bozarak olası nekrozlara yol açabilmektedir. Yine vazokonstriksiyon yani damarların daralması deriye oksijen transferini azaltarak onarım sürecini etkilemekte sikatris oluşturma kapasitesini azaltmaktadır. Bu da cerrahide, özellikle estetik cerrahide iyileşme sürecinde sıkıntı yaratmaktadır.

Nispeten zararsız olan bu değişiklikler yanında nikotinin deri kanserleri üzerinde de etkisi vardır. Ağız boşluğunun epidermoid kanserleri, alt dudağın lökoplazileri ( beyaz veya kızarık alanlar ), güneşle birlikte etki ederek yüzde aktinik ve solar keratozların oluşumu ( yangılı kızarık kabuksu alanlar ) yanında son yıllarda bazı jinekolojik ve anal bölgenin epidermoid kanserlerinde de nikotinin etkisi vurgulanmaktadır.

Uzm. Dr. Arpi Tırpancı
Deri ve Zührevi Hastalıklar Uzmanı

Yapılan bir araştırmaya göre, güneş kreminin kalitesi pahalı ya da ucuz oluşuna bağlı değil. Hatta ucuz krem daha iyi koruyor.

Okulların kapanmasıyla aileler çocuklarıyla birlikte tatil bölgelerine akın etmeye başladı. Aileler çocuklarını güneş ışınlarından korumak için en pahalı güneş kremlerini almayı tercih ediyor.

Ancak Alman kalite standardı kurumu Warentest, güneş kreminin kalitesinin pahalı ya da ucuz olmasıyla ilgisi olmadığını ortaya koydu. Hatta ucuz satılan güneş kremlerinin daha etkili olduğu ortaya çıktı.

Warentest’in 19 güneş kremi markası üzerine yaptığı araştırmada, 100 miligramının fiyatı 2 eurodan düşük olan güneş kremlerinin güneşten daha iyi koruduğu ortaya çıktı. 100 miligramın 21 euro olan en pahalı güneş kremi ise “ortalama” bir not aldı.

Kremi içeriğine bakarak seçin

Warentest aileleri güneş kremi alırken fiyatından çok içindeki suya ve güneşe karşı dayanıklı olup olmadığına dikkat etmesi gerektiğini belirtti. Warentest ayrıca bir önceki yıldan kalan güneş kremlerinin de rahatlıkla kullanılabileceğini ve güneş kremlerinin bozulmasının pek söz konusu olmadığını belirtti.

Hamilelikte Varis Neden Artar?

Hamilelik özel bir dönemdir. Anne adayları herkesin bildiği gibi mide bulantıları, baş dönmeleri, ağrılar, uykusuzluk, yorgunluk ve kramplar gibi sorunlarla karşılaşırlar. Hamilelik öyle bir dönemdir ki, bir çok problemin ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Dayanılmaz ağrılara ve hoş olmayan görüntülere neden olan varis de bunlardan biridir. Hamilelikte varisler büyük bir çoğunlukla bacaklarda meydana geliyor.

Varis, uzmanlara göre toplardamarların genişleyip, kıvrılarak cilt yüzeyinde belirgin hale gelmesiyle kendisini göstermektedir. Kanı kalbe geri taşıyan damarlar ‘toplardamar’ olarak adlandırılır ve bu damarlar kan akışının kalbe doğru tek yönlü olmasını sağlayan kapakçıklar içerir. Toplardamarlarda oluşan tıkanıklıklar ve aşırı basınç bu kapakçıkların düzgün kapanmasını engelleyerek geriye doğru kaçaklara sebep olur. Sonuçta bacaklardaki yüzeysel toplardamarlar genişler, uzar ve büklümlü bir görüntü ile varisler oluşur.

Varis nasıl oluşur?

• Aşırı kilo artışı
• Hormon salgıları ve bu salgıların kaslar üzerindeki genişletici etkisi
• Hamileliğin, bacaktan gelen toplardamar üzerindeki basıncı
• Hamilelikte oluşan vücuttaki kan artışının bacaklarda toplanması

Uzmanlar hamileliğin varis oluşmasını kolaylaştırdığını, çünkü gebelikte bebeğin ihtiyaçlarını karşılamak için kan hacmi belirgin bir biçimde arttığını belirtmektedirler. Bu yüzden damarlarda çok fazla kan bulunuyor ve özellikle bacaklarda kanın birikmesini artırıyor. Çoğunlukla ilk hamilelik esnasında ortaya çıkan varisler, her hamilelikle ortaya çıkıp önceki hamileliğe göre daha şiddetli olabiliyor.

Ailesinde varis öyküsü olan anne adaylarında varisler daha sıklıkla görülüyor.
Bacaklarda ağrı, kramp, yanma, sızı ve şişkinlik varsa, damarlar belirginleşmeye başladıysa, ailede varis öyküsü varsa, iş yerinde sürekli ayakta kalınıyorsa, kesinlikle doktora gidilmelidir.

Varisi Önlemek İçin Öneriler

• Hareket etmek; Özellikle sabah ve akşam yapılan yürüyüşler, yüzme, bisiklet gibi bacak baldır kaslarının aktif olarak kullanıldığı sporlar yapmak hamilelikte ortaya çıkan varisin gelişimini azaltır.
• Hamilelik öncesi ve hamilelik döneminde aşırı kilo almamaya özen gösterilmelidir.
• Uzun süre oturmayın, ayakta sabit durmayın, baldır kaslarının işlevselliğini etkilediği için her ikisi de uzmanlarca tavsiye edilmez.
• Bol ve rahat giysiler giyin.
• Yüksek topuklu ayakkabı ve terlik giymeyin, topuk yüksekliği baldır kas pompa fonksiyonunu olumsuz etkiliyor. Bu konuda özellikle hamileler için tasarlanmış Shuma hamile terlikleri kullanabilirsiniz. Shuma hamile terlikleri, patentli alçak topukları, yüksek burun tasarımı ile vücudunuzun ağırlık merkezini dengeler ve vücudunuzda ki baskıyı ortadan kaldırır.
• Hamilelik sırasında olumsuz faktörler nedeniyle genişleme eğiliminde olan toplardamarlara dışarıdan mekanik destek sağlamak amacıyla uzman önerisi ile hamileliğe özel külotlu varis çorapları giyilebilir.
• Yatış pozisyonunuzu ayarlayın, sol yan üzerinize yatın, sırtınızı arkadan destekleyin.
• Her fırsatta bacaklarınızı yukarı kaldırın. Özellikle dinlenirken ya da yatarken yastıkla yükseltin.
• Oturur pozisyonda iken bacak bacak üstüne atmayın, bağdaş kurup oturmayın.
• Sigara içmeyin.
• Alkolden uzak durun.
• Su ve ödem artışına sebep olmaması için tuz tüketimini azaltın.
• Doktorunuzun yönlendirmesi ile genişlemiş kanamaya aday olan varis damarları darbeden korumak için gerekli önlemleri alın.

Estetik olarak hoş olmayan bir görüntüye neden olduğu için, özellikle kadınların en büyük sorunlarından biri olan varisler, aynı zamanda sağlık açısından da önemli bir problem.

Estetik olarak hoş olmayan bir görüntüye neden olduğu için, özellikle kadınların en büyük sorunlarından biri olan varisler, aynı zamanda sağlık açısından da önemli bir problem. Eğer akşam saatlerinde artan bacak ağrılarınız ve şişlikleriniz, gece ortaya çıkan kramplarınız varsa, varis tehlikesi ile karşı karşıya olabilirsiniz.

Genellikle, vücudun en fazla basınç altında kalan bölgesi olan bacakların alt kısımlarında görülen varise neden olan faktörlerin başında genetik yatkınlık, çevresel nedenler ve hormon ilaçları geliyor. Varisten kurtulmak için lazerden cerrahi yöntemlere kadar birçok tedavi seçeneği bulunuyor. Ancak varis, çok nadir olsa da bazen damarlardaki kanın pıhtılaşmasına neden oluyor. Hareketsizlik nedeniyle damarın içinde pıhtılaşan kanın akciğere gitmesi ölüme bile yol açabiliyor.

Ancak varis tedavisinde yeni bir tedavi yöntemi olan köpükle (foam) çok başarılı sonuçlar elde edilebiliyor. Prof. Dr. Mehmet Kurtoğlu‘na varisin nedenlerini ve tedavi yöntemlerini sorduk.

Varis nedir, nasıl oluşur?

Varis, vücudun özellikle de bacakların toplardamar sisteminin iyi çalışmaması sonucu ortaya çıkar. Bacaklardaki toplardamarlar hem derinden, hem de yüzeyden geçerler. İşte bu yüzeyden geçen toplardamarların görünür hale gelmesiyle mavi-mor renkli varis damarları oluşur. Her toplardamarın içinde kanın yalnız tek yönlü, aşağıdan yukarı yani kalbe doğru akmasını sağlayan kapakçıklar vardır. Ayağa kalkıldığı zaman o kapakçıklar kapanıp kanın geriye kaçmasına engel olur. Bu kapakçıklar iyi çalışmadığı zaman kişi ayağa kalktığında kan, bacaklarına geri döner ve buradaki damarların basıncını artırır. Basıncı artan damar da genişleyip, dışarıdan görünür hale gelir.

Varisin belirtileri nelerdir?

Variste yani tıp dilindeki adıyla venöz hastalıklarda ilk şikâyetler en fazla bacakların görüntüsünün bozulması gibi kozmetik nedenlerdir. Genellikle bu görüntü değişikliklerine özellikle günün ilerleyen saatlerinde artan ağrı eşlik eder. Bacaklarda kaşıntı, gece krampları ve şişlikler de sık görülen şikâyetler arasındadır. Ayrıca varis damarları ciltte çatlamalara ve kanamalara sebep olabilir. Hatta bu damarlar mikrop kaparsa, bacaklarda yaralar ve kahverengi lekeler de oluşabilir. Bu lekeler varis damarlarından kanın sızmasına bağlı olarak daha çok ayak bileklerinde görülür.

Ancak çok nadir görünse de, varis oluşumun en önemli belirtileri arasında kanın pıhtılaşması gelir. Hareketsizlik nedeniyle damarın içindeki kan akımı kıvrım kıvrım genişlemiş damarın içinde yavaş olacağı için pıhtılaşmaya eğilimli olur. Pıhtılaşan bu kanın akciğere gitmesine emboli denir. Özellikle uzun uçak yolculuklarında rastlanan bu durum, çay, kahve ve alkol tüketimine bağlı olarak vücudun su kaybetmesiyle daha da artar. Bu durum ölüme bile yol açabilir. Bu yüzden uzun yolculuklara çıkan, doğum kontrol hapı veya östrojen hormonu kullanan insanlarda pıhtı oluşumu daha da artabilir.

Varis tedavi edilmezse ne olur?

Varis tedavi edilmediği zaman sürekli ilerleyerek daha da görünür hale gelir. Bazı varisler mikrop kapıp yaraya neden olabileceği gibi, bazı varislerde böyle bir durum görülmez. Ayrıca variste tedavi gecikirse şeker, tansiyon, kalp gibi yandaş hastalıklar oluşur. Bu hastalıklar da tedaviyi zorlaştırır.

Tanısı nasıl konur?

Varis, tüm dünyada ortalama yüzde 25 civarında, yani dört kişiden birinde görülür. Bizim ülkemizde de 20-25 milyon kişide bu hastalığın olduğu bilinmektedir. Bacaklarında damar görüntü değişikliği, şişlik, yara şikâyetleri olan kişilerin özellikle toplardamar tetkikleri çok detaylı bir şekilde yapılmalı. Şikâyete sebep olan faktörün ne olduğunu bulmak için doppler ultrasonografi tetkiki yapılır.

Doppler, toplardamarların içindeki kapakların hareketini, kanın akışını ve yönünü gösterir. Böylelikle kan sadece kalbe doğru mu gidiyor, yoksa ayağa kalkmakla ve ıkınmayla ters yöne mi kaçıyor bu alet sayesinde anlaşılır. Doppler ultrasonografi, hamilelik ve safra kesesi muayenesinde kullanılan ultrasona benzeyen, acı vermeyen, çok basit bir alet. Ultrason çekilirken hasta ayağa kaldırılır ve ıkındırılır. Böylelikle bacaklardaki kapakların kanı geriye kaçırıp kaçırmadığı, nereden nereye kaçırdığı gibi tetkikler yapılır.

Varis oluşumuna neden olan faktörler nelerdir?

Genetik faktörler: Genetik yatkınlığın varis oluşumunda etkili olup olmadığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, her hastalıkta olduğu gibi varisin ortaya çıkmasında da genetik nedenler olduğu düşünülüyor. Genetik nedeniyle ortaya çıkan varislerde kişinin annesinde, babasında, kardeşlerinde, teyze veya halasında varis varsa, kendisinde de varis olma ihtimali artıyor.

Çevresel faktörler: Hastalığa sebep olan diğer bir neden de çevresel faktörler. Hareketsiz yaşam tarzı varislerin daha çabuk ve daha abartılı bir şekilde açığa çıkmasına sebep oluyor. Özellikle sürekli ayakta veya oturarak yapılan işlerde bacak adeleleri hiç çalışmadığından varis oluşumu artıyor. Bu durum büro çalışanlarında, kuaförlerlerde ve öğretmenlerde çok görülür. Ancak sürekli hareket halinde olan, spor yapan, kilo almayan insanlarda ailevi eğilim olsa bile, varis oluşumu hem daha az şiddette olur, hem de gecikebilir.

Hormon ilaçları: Hormon ilaçlarının içindeki birtakım maddeler damarların yumuşamasına sebep oluyor. Yumuşayan damarlar da daha çabuk genişler ve görünür hale geliyor.

Varis olan hastalar nelere dikkat etmeli?

*Varis hastalarının ayakta veya oturarak uzun süre kalmamaları, arada bir 5-10 adımla da olsa yürümeleri veya parmak ucuna kalkarak baldır hareketleri yapmaları gerekiyor.
* Bu hastalar spor yapmalılar ve haftada üç kez, 30-45 dakika yürümeliler.
* Banyoda sıcak suyla yakındıktan sonra bacaklarına nispeten soğuk suyla masaj yapmalılar. Saunanın bir zararı yok. Ancak 8-10 dakikalık seanslar sonrasında vücuda ve özellikle de bacaklara yine mutlaka soğuk suyla masaj yapılması gerekiyor.
* Güneşin ve denizin hiçbir zararı yok. Güneşlenip çok fazla ısınmadan sık sık denize girmek bacakları rahatlatır.
* Lifli gıdalarla beslenmeliler. Kafeini mümkün olduğu kadar kullanmamalılar.
* Özellikle E vitamininden zengin gıdalar toplardamarları kuvvetlendiriyor.
* Varisli hasta gebe kaldığında varisleriyle ilgili bir doktora danışmalı ve mutlaka gebeliği boyunca varis çorabı giymeli. Egzersiz yapmalı, normalin üstünde kilo almamalı.

Tedavi metotları nelerdir?

Varis tedavisinde son 10 seneye kadar en bilinen yöntem cerrahi müdahaleydi. Özellikle çok kıvrımlı ve geniş olan damarlarda ameliyat tek çare olarak görülüyordu. Ancak eğer hastalık başlangıç noktasında yakalanırsa çok daha kolay iki yöntem bulunuyor. Bu yöntemlerden ilki damara lazer sokup, yakarak damarın devre dışı bırakılması. Bu yöntem ataküstü ve günübirlik yapılıyor. Diğer ve çok yeni bir yöntem olan iğneyle damarın içine girip, ilaçla damarı yakma işlemine de köpük (foam) deniliyor.

Köpük denilen kimyasal sıvı, yakıcı bir ilaç olduğundan damarın içine verildiğinde damarı yakıyor. Sıvı da damara verilmeden önce hava ile karıştığı için deterjan gibi köpürüyor. İlacın bu köpükleşmiş şekli daha da etkili oluyor. Bu yönteme sklerozan da deniliyor. İşlem çok kısa ve ağrısız, komplikasyon görülme ihtimali çok çok az ve işlem sadece 10 dakika sürüyor. İşlemden hemen sonra hasta ayağa kalkarak, günlük hayatına devam edebiliyor.

Varis çorapları işe yarıyor mu?

Varis çorapları çok faydalıdır. Ancak bu çoraplar basınçlı olduğundan bacağa normal çorapların 10-20 misli basınç uygularlar. Ayrıca giyilmesi çok zor olduğundan ilave bir giyme aparatına ihtiyaç duyulur ya da giyerken birinin yardımının alınması gerekir. Bu çoraplar giyilince, damarı dışarıdan bastırır ve damarlardaki kapakların kanı kaçırmasını engeller. Çorap giyildiği sürece ameliyat olmuş gibi rahat edilir, ancak çorap çıkarıldığında şikâyetler devam eder. Yani sürekli bir tedavi ediciliği yoktur.